Jesienne wymagania pokarmowe rzepaku ozimego

Rzepak ozimy należy do roślin o najwyższych wymaganiach pokarmowych. Jesienne nawożenie decyduje  o prawidłowym rozwoju systemu korzeniowego i rozety liściowej, jak również o zdolności roślin do przezimowania i wykorzystania potencjału plonowania wiosną. Ważna rolę w jesiennym rozwoju roślin szczególnie pełni azot, potas, fosfor, siarka, magnez i bor. Składniki dostarczone przed siewem powinny być dostępne już od pierwszych dni wzrostu. Późniejsze uzupełnienie części z nich jest znacznie mniej efektywne (fosfor) lub niewskazane (azot). 

Wymagania pokarmowe rzepaku ozimego

Rzepak pobiera znacznie więcej składników pokarmowych niż większość zbóż, dlatego należy do najbardziej wymagających gatunków uprawnych. Dla uzyskania 1 tony nasion wraz z odpowiednią ilością słomy roślina pobiera średnio około:

Jesienią tempo pobierania fosforu i potasu jest szczególnie wysokie, ponieważ składniki te odpowiadają za rozwój korzeni i przygotowanie roślin do zimy. Ostateczne dawki powinny wynikać z analizy gleby oraz zakładanego poziomu plonowania.
 

Cele nawożenia mineralnego

Podstawowym celem jest stworzenie warunków do wykształcenia silnego systemu korzeniowego z grubą szyjką korzeniową oraz dobrze rozwiniętą rozetą składającą się z 8–12 liści. Prawidłowo odżywione rośliny gromadzą więcej substancji zapasowych, lepiej znoszą niskie temperatury, są zdrowsze i szybciej rozpoczynają wegetację wiosną. Jesienne nawożenie powinno przede wszystkim zapewnić odpowiednią dostępność fosforu, potasu, siarki i magnezu, natomiast azot należy stosować w ilościach uzależnionych od przedplonu (mniej po bobowatych, więcej po zbożach) oraz ilości pozostawionej słomy.

Fosfor, potas, siarka i magnez

Fosfor odpowiada przede wszystkim za rozwój systemu korzeniowego i gospodarkę energetyczną roślin, dlatego jego niedobory na początku wegetacji są trudne do nadrobienia. Potas reguluje gospodarkę wodną, poprawia odporność na stres oraz zwiększa zimotrwałość rzepaku. Siarka jest niezbędna do prawidłowego wykorzystania azotu oraz syntezy białek i oleju, natomiast magnez stanowi centralny składnik chlorofilu i warunkuje intensywną fotosyntezę. W praktyce równie ważna jak ilość składników jest ich przyswajalność, dlatego warto wybierać nawozy o wysokiej jakości co w praktyce oznacza wysokoskoncentrowane o wysoce rozpuszczalnych w wodzie formach składników.

Znaczenie azotu w budowaniu biomasy 

Jesienna ilość dostarczonego azotu odpowiada za liczbę liści, ich biomasę i kondycję roślin. Azot powinien być zbilansowany pod względem zasobności gleby oraz wartości stanowiska. Nadmierne nawożenie prowadzi do wydłużania i wysunięcia się szyjki korzeniowej z gleby co prowadzi do uszkodzeń związanych z przemarznięciem pąka szczytowego i pogorszenia zimotrwałości. Z kolei zbyt mała dostępność azotu hamuje rozwój rozety liściowej co w konsekwencji ogranicza ilość wiosennych rozgałęzień i łuszczyn a to finalnie wpływa na spadek plonu.
Celem nawożenia azotowego nie jest maksymalny wzrost części nadziemnej, lecz uzyskanie roślin dobrze odżywionych i odpowiednio przygotowanych do zimy.

Pogłówne bilansowanie potasu 

Potas odpowiada za gospodarkę wodną roślin, zwiększając ich odporność na okresowe niedobory wody oraz poprawiając zimotrwałość upraw ozimych. Rzepak należy do roślin o wysokich wymaganiach względem tego składnika. Przy plonie 4,5 t/ha nasion wraz ze słomą pobiera około 270 kg K₂O/ha. Na glebach lżejszych oraz stanowiskach o niskiej zasobności w potas zaleca się podział dawki: 70% przed siewem i 30% pogłównie zimą lub wczesną wiosną. Takie rozwiązanie zwiększa efektywność nawożenia, co potwierdzają wyniki doświadczeń polowych.

Jak dobrać nawóz do potrzeb rzepaku?

Dobór nawozu powinien rozpoczynać się od analizy zasobności gleby oraz określenia wielkości planowanego plonu. Na stanowiskach ubogich w fosfor lub potas należy stosować wyższe dawki nawozów o dużej koncentracji tych składników. Dzięki temu zwiększymy zasobność gleby i dobór roślin uprawnych. Natomiast na glebach dobrze zaopatrzonych wystarczające może być nawożenie uzupełniające zgodne z bilansem wynoszenia składników pokarmowych z plonem. W przypadku rzepaku szczególnie korzystne są nawozy zawierające również siarkę i magnez, ponieważ poprawiają wykorzystanie azotu, wspierają rozwój roślin i podnoszą ich zdrowotność.
Właściwie dobrany nawóz pozwala zwiększyć efektywność każdej zainwestowanej złotówki.

Dobrze odżywiony rzepak jesienią nie musi być największy.
Powinien być najlepiej przygotowany do zimy