Fungicydy z substancją czynną tebukonazol – kiedy wybrać je do ochrony zbóż i rzepaku?

Tebukonazol jest substancją czynną z grupy triazoli, wykorzystywaną w ochronie zbóż i rzepaku przed wybranymi chorobami grzybowymi. Działa układowo i może ograniczać rozwój patogenów po wniknięciu do tkanek rośliny. Największe znaczenie ma jednak właściwy termin aplikacji – zabieg powinien zostać wykonany zapobiegawczo lub we wczesnej fazie infekcji, zanim choroba spowoduje rozległe uszkodzenia. Obecność tebukonazolu w składzie nie przesądza jeszcze o przydatności danego środka. Preparaty różnią się stężeniem, formulacją, zakresem zwalczanych chorób, dopuszczonym terminem stosowania i obecnością innych substancji czynnych. Dlatego fungicyd należy dobierać do sytuacji na plantacji, a nie wyłącznie do nazwy składnika aktywnego.

Jak działa tebukonazol?

Tebukonazol należy do fungicydów DMI, czyli inhibitorów demetylacji, sklasyfikowanych w grupie 3 FRAC. Zakłóca proces syntezy steroli potrzebnych do budowy i funkcjonowania błon komórkowych grzybów. W rezultacie ogranicza rozwój patogenu w zainfekowanych lub zagrożonych tkankach. Substancja działa układowo, ale nie chroni automatycznie wszystkich części rośliny. Ciecz użytkowa musi równomiernie pokryć liście, łodygi lub kłos, które mają zostać zabezpieczone. Tkanki rozwijające się już po oprysku mogą wymagać ochrony w kolejnym terminie, zależnie od presji chorób i programu zabiegów. Tebukonazol nie odbuduje tkanek wcześniej uszkodzonych przez infekcję. Im bardziej zaawansowana choroba, tym mniejsze możliwości jej skutecznego zahamowania. Z tego względu decyzję o zabiegu warto opierać na regularnej lustracji, podatności odmiany i warunkach sprzyjających zakażeniu, a nie dopiero na silnie widocznych objawach.

Kiedy tebukonazol może być przydatny w zbożach?

W zbożach preparaty zawierające tebukonazol mogą być wykorzystywane w ochronie liści, źdźbła lub kłosa. Dokładny zakres zależy od etykiety produktu i może obejmować wybrane rdze, septoriozy, brunatną plamistość liści, plamistość siatkową jęczmienia, rynchosporiozę albo fuzariozę kłosów. Nie oznacza to, że każdy fungicyd z tebukonazolem zwalcza wszystkie wymienione choroby. Produkt zarejestrowany przeciwko rdzy w pszenicy nie musi być dopuszczony do ochrony jęczmienia ani do zabiegu przeciwko fuzariozie kłosów. Przed podjęciem decyzji należy ocenić:

• gatunek zboża i podatność odmiany,
• fazę rozwojową łanu,
• choroby występujące na dolnych i górnych liściach,
• tempo pojawiania się nowych objawów,
• przebieg opadów, temperatury i zwilżenia liści,
• substancje zastosowane we wcześniejszych zabiegach.

W okresie strzelania w źdźbło celem ochrony mogą być podstawa źdźbła i rozwijające się liście. W późniejszych terminach większego znaczenia nabierają liść flagowy oraz kłos. Nie należy jednak automatycznie przypisywać tebukonazolu do każdego zabiegu T1, T2 lub T3. O przydatności środka decydują choroba, faza BBCH i rejestracja konkretnego preparatu. Przy jednoczesnym występowaniu kilku chorób albo wysokim ryzyku infekcji korzystniejszy może być fungicyd wieloskładnikowy, w którym tebukonazol uzupełnia działanie substancji o innym spektrum lub mechanizmie. Sama większa liczba składników nie gwarantuje jednak lepszej ochrony – mieszanina musi odpowiadać rozpoznanemu zagrożeniu.

Kiedy stosować tebukonazol w rzepaku?

W rzepaku zakres zastosowania preparatów z tebukonazolem może obejmować zabiegi jesienne, wiosenne lub wykonywane w okresie kwitnienia. Terminy te odpowiadają różnym celom, dlatego nie powinny być traktowane zamiennie.
Jesienią podstawą decyzji są zdrowotność plantacji, faza rozwojowa roślin, termin siewu i warunki sprzyjające infekcjom. Niektóre preparaty z tebukonazolem mogą łączyć działanie fungicydowe z wpływem na pokrój rzepaku, ograniczając nadmierne wydłużanie części nadziemnej. Efektu regulacyjnego nie należy jednak przypisywać automatycznie każdemu środkowi zawierającemu tę substancję. Musi on wynikać z etykiety konkretnego produktu.
Wiosną trzeba uwzględnić kondycję roślin po zimie, obsadę, stopień rozwoju pędu i występowanie chorób. Zabieg o działaniu regulacyjnym nie powinien dodatkowo obciążać plantacji silnie osłabionej przez mróz, niedobór wody, uszkodzenia korzeni lub inne czynniki stresowe. W okresie kwitnienia fungicyd dobiera się przede wszystkim do ryzyka chorób rozwijających się na kwiatach, łodygach i łuszczynach. Przy wysokim zagrożeniu zgnilizną twardzikową tebukonazol może stanowić jeden z elementów ochrony, jeżeli dane zastosowanie znajduje się w etykiecie produktu. Nie należy jednak zakładać, że każdy jednoskładnikowy środek będzie odpowiednim rozwiązaniem na zabieg okołokwitnieniowy.

Tebukonazol – temperatura stosowania

Nie istnieje jedna temperatura stosowania właściwa dla wszystkich fungicydów zawierających tebukonazol. W etykietach części jednoskładnikowych preparatów wskazuje się wykonywanie zabiegu w temperaturze powyżej 12°C. Inne produkty, szczególnie środki wieloskładnikowe, mogą mieć odmienne wymagania wynikające z formulacji i właściwości pozostałych substancji czynnych. Wartości 12°C nie należy więc traktować jako uniwersalnego zalecenia dla całej grupy. Przed zabiegiem trzeba sprawdzić temperaturę podaną w aktualnej etykiecie wybranego preparatu. Znaczenie ma nie tylko temperatura w chwili wjazdu opryskiwacza na pole, ale również warunki utrzymujące się po aplikacji. Silne ochłodzenie może ograniczać aktywność rośliny i tempo przemieszczania substancji. Ryzyko słabszego działania może wzrosnąć także wtedy, gdy zabieg zostanie wykonany na plantacji osłabionej przez suszę, przymrozek lub długotrwały nadmiar wody.
Przy wyborze terminu należy uwzględnić:

• temperaturę wymaganą w etykiecie preparatu,
• kondycję i aktywność roślin,
• prawdopodobieństwo przymrozku,
• spodziewany opad i wymagany czas bez deszczu,
• prędkość wiatru,
• możliwość równomiernego pokrycia plantacji.

Samo przekroczenie 12°C nie gwarantuje skuteczności. Jeżeli choroba jest już silnie rozwinięta, zabieg został wykonany w niewłaściwej fazie albo rośliny znajdują się pod dużym stresem, odpowiednia temperatura nie zrekompensuje pozostałych błędów.

Jak dobrać środek do presji chorób?

Dobór fungicydu powinien rozpocząć się od określenia, jaka choroba rzeczywiście zagraża plantacji. Podobne plamy, przebarwienia lub zasychanie liści mogą wynikać z infekcji powodowanych przez różne patogeny, niedoborów pokarmowych, uszkodzeń herbicydowych albo stresu pogodowego. Przed zabiegiem należy sprawdzić:

• czy preparat jest zarejestrowany w danym gatunku zboża lub w rzepaku,
• czy obejmuje rozpoznaną chorobę,
• w jakim zakresie faz BBCH może być stosowany,
• jaki termin przewidziano względem rozwoju infekcji,
• jaką dawkę i ilość wody należy zastosować,
• ile aplikacji można wykonać w sezonie,
• jaki obowiązuje okres karencji,
• czy środek wykazuje deklarowane działanie regulacyjne.

Przy niskim ryzyku infekcji i braku objawów decyzję można opierać na zabiegu zapobiegawczym, jeżeli uzasadniają go podatność odmiany, faza roślin i przebieg pogody. Przy pojawieniu się pierwszych objawów potrzebna jest szybka ocena, czy choroba nadal znajduje się w stadium możliwym do skutecznego ograniczenia. Silna presja nie uzasadnia przekraczania dawki maksymalnej. Zwiększenie ilości środka nie cofnie uszkodzeń ani nie naprawi spóźnionego terminu. Nieuzasadnione zmniejszanie dawki również może ograniczyć skuteczność i zwiększyć presję selekcyjną na populację patogenu.

Jak wykonać zabieg?

Działanie układowe tebukonazolu nie zwalnia z konieczności dokładnego naniesienia cieczy. Ilość wody, rozpylacze i parametry oprysku trzeba dostosować do fazy rozwojowej oraz gęstości plantacji.
W zbożach zabieg powinien zapewnić pokrycie tych liści i części kłosa, które mają zostać zabezpieczone. W zwartym łanie zbyt mała ilość cieczy może utrudnić dotarcie do niższych partii roślin. W rzepaku podczas kwitnienia szczególnego znaczenia nabiera równomierne naniesienie cieczy na kwiaty, pędy i rozgałęzienia. Przed rozpoczęciem pracy trzeba skontrolować opryskiwacz, przeprowadzić kalibrację, sprawdzić rozpylacze i ograniczyć znoszenie cieczy. Należy również przestrzegać wskazanej w etykiecie kolejności przygotowania cieczy użytkowej. Łączenie fungicydu z regulatorami wzrostu, insektycydami lub nawozami dolistnymi wymaga potwierdzenia zgodności mieszaniny. Możliwość połączenia poszczególnych składników nie oznacza jeszcze, że zabieg będzie bezpieczny przy każdej temperaturze, fazie roślin i kondycji plantacji.

Jak ograniczyć ryzyko odporności?

Tebukonazol należy do grupy 3 FRAC. Zastąpienie go innym triazolem lub fungicydem DMI nie oznacza zmiany grupy mechanizmu działania. W obrębie grupy 3 może występować odporność krzyżowa, choć jej poziom zależy od gatunku patogenu i konkretnej substancji. Ryzyko ogranicza się poprzez:

• wykonywanie zabiegów zapobiegawczo lub na początku infekcji,
• stosowanie dawek zgodnych z etykietą,
• ograniczanie liczby kolejnych aplikacji opartych na grupie 3,
• łączenie lub rotację z fungicydami o innych mechanizmach działania,
• dobieranie mieszaniny do konkretnego spektrum chorób,
• wykorzystywanie odporniejszych odmian i prawidłowego zmianowania,
• ograniczanie resztek pożniwnych będących źródłem infekcji.

Jeżeli po prawidłowo wykonanym zabiegu choroba nadal się rozwija, nie należy automatycznie ponownie stosować fungicydu opartego na tym samym mechanizmie. Najpierw trzeba ocenić trafność diagnozy, termin, warunki aplikacji, pokrycie roślin i możliwość obniżonej wrażliwości patogenu.

Jak wybrać fungicyd do zbóż i rzepaku?

Tebukonazol może być wartościowym elementem ochrony, jeżeli jego zakres działania odpowiada konkretnej chorobie, fazie uprawy i warunkom wykonania zabiegu. W zbożach może znaleźć zastosowanie w ochronie liści lub kłosa, a w rzepaku – w wybranych zabiegach jesiennych, wiosennych i okołokwitnieniowych. Każdy z tych terminów wymaga jednak osobnej oceny zagrożenia i sprawdzenia etykiety środka.
W kategorii fungicydów do ochrony upraw w Centrum Nawozów można porównać preparaty jednoskładnikowe i wieloskładnikowe, reprezentujące różne mechanizmy działania. Pozwala to dopasować produkt do choroby występującej na plantacji oraz zaplanować rotację w całym programie ochrony. O skuteczności zabiegu decyduje połączenie właściwej diagnozy, odpowiedniego terminu, temperatury zgodnej z etykietą, prawidłowo dobranej dawki i dokładnej aplikacji. Sam wybór tebukonazolu nie zastępuje oceny rzeczywistej sytuacji na polu.